หมาจร ปัญหา สาเหตุ และวิธีรับมือสุนัขจรจัดอย่างถูกต้อง
การเลี้ยงสัตว์เลี้ยงอย่างมีความรับผิดชอบ
ปัจจุบันประเทศไทยมีสุนัขจรจัดหรือ หมาจร จำนวนกว่า 7.5 แสนตัว ซึ่งสาเหตุหลักเกิดจากการถูกทอดทิ้งเมื่อเจ้าของไม่พร้อมเลี้ยง และการแพร่พันธุ์โดยไม่มีการควบคุม การแก้ปัญหาที่ยั่งยืนที่สุดคือ การทำหมัน เพื่อตัดวงจรการเพิ่มจำนวน และการหาบ้านใหม่ โดยผู้ที่พบเห็นสุนัขจรจัดสร้างความเดือดร้อน สามารถแจ้งศูนย์ควบคุมสุนัขจรจัดของ กทม. หรือมูลนิธิช่วยเหลือสัตว์ต่าง ๆ เพื่อให้เจ้าหน้าที่เข้าจัดการอย่างปลอดภัย
บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจต้นตอของปัญหาสุนัขจรจัด ข้อควรระวังทางกฎหมายเกี่ยวกับการให้อาหาร วิธีเอาตัวรอดเมื่อถูกวิ่งไล่กัด ไปจนถึงรายชื่อมูลนิธิที่เชื่อถือได้ เพื่อให้คุณสามารถรับมือและช่วยเหลือเพื่อนสี่ขาเหล่านี้ได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย
สารบัญเนื้อหา
ปัญหา “หมาจร” เกิดจากอะไร และทำไมถึงยังเพิ่มขึ้น?
แม้จะมีการรณรงค์เรื่องการเลี้ยงสัตว์อย่างรับผิดชอบมาอย่างต่อเนื่อง แต่จำนวนสุนัขจรจัดก็ยังคงมีจำนวนมาก โดยปัญหาหลักเกิดจากปัจจัยเหล่านี้:
- การทอดทิ้งเมื่อไม่พร้อม: สาเหตุอันดับต้น ๆ เกิดจากความไม่พร้อมในการรับผิดชอบค่าใช้จ่าย การย้ายที่อยู่อาศัย หรือสุนัขมีอาการป่วย
- การไม่ทำหมัน: การปล่อยให้สุนัขบ้านผสมพันธุ์กันเองแล้วนำลูกสุนัขไปทิ้งตามวัดหรือที่รกร้าง ทำให้เกิดการขยายพันธุ์ตามธรรมชาติอย่างรวดเร็ว
- ความเสี่ยงด้านสาธารณสุข: สุนัขจรจัดที่ไม่ได้รับการฉีดวัคซีนถือเป็นพาหะสำคัญของโรคพิษสุนัขบ้า โดยข้อมูลจากกรมปศุสัตว์ในปี 2567 พบรายงานโรคพิษสุนัขบ้าในสัตว์จำนวน 145 ตัว ซึ่งส่วนใหญ่เป็นสุนัข
ให้อาหารหมาจรจัด ผิดกฎหมายไหม?
หลายคนมีเมตตาและมักให้อาหารสุนัขจรจัดเป็นประจำ แต่ในทางกฎหมาย การให้อาหารสุนัขจรจัด ไม่ถือว่าเป็นเจ้าของสุนัขตามกฎหมายและไม่ต้องรับผิดชอบในฐานะเจ้าของ เว้นแต่จะมีการแสดงเจตนาเป็นเจ้าของ เช่น การให้นอนในบริเวณบ้าน หรือการตั้งชื่อให้
อย่างไรก็ตาม การให้อาหารเพียงอย่างเดียวโดยไม่ทำหมัน อาจทำให้สุนัขรวมกลุ่มกันเป็นฝูงใหญ่และเกิดการแพร่พันธุ์มากขึ้น ดังนั้น ความรับผิดชอบที่แท้จริงคือควรทำควบคู่ไปกับการพาไปทำหมันและการฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าเสมอ
นอกจากนี้ สำหรับผู้ที่อาศัยอยู่ในกรุงเทพมหานคร ข้อบัญญัติใหม่ของ กทม. ที่จะมีผลบังคับใช้ในวันที่ 10 มกราคม 2569 ได้มีการจำกัดจำนวนสัตว์เลี้ยงตามขนาดพื้นที่ และบังคับให้เจ้าของสุนัขต้องจดทะเบียนพร้อมฝังไมโครชิป ซึ่งหากเป็นสุนัขจรจัดในพื้นที่ชุมชนหรือวัดที่ไม่มีเจ้าของแสดงตัว กทม. จะมีแนวทางเข้าไปจัดการทำหมันและฉีดวัคซีนให้
4 วิธีเอาตัวรอด เมื่อเจอหมาวิ่งไล่กัด
หากคุณบังเอิญเดินหรือปั่นจักรยานผ่านถิ่นของหมาจรจัด และถูกวิ่งไล่กวด การตั้งสติคือสิ่งสำคัญที่สุด โดยสามารถปฏิบัติตามคำแนะนำได้ดังนี้:
- ห้ามวิ่งหนีเด็ดขาด: การเคลื่อนที่ด้วยความเร็วจะไปกระตุ้นสัญชาตญาณนักล่าของสุนัขให้วิ่งไล่ตาม
- อย่าสบตาและห้ามส่งเสียงดัง: การจ้องตาสุนัขถือเป็นการท้าทาย และการกรีดร้องจะยิ่งกระตุ้นให้สุนัขตื่นตกใจจนอาจจู่โจมได้
- เบี่ยงเบนความสนใจ: หากจวนตัว ให้โยนสิ่งของที่มีติดตัว เช่น หมวก กระเป๋า หรือขนม ไปอีกทางเพื่อดึงความสนใจ แล้วค่อย ๆ เดินฉากหลบออกมา
- ใช้เสียงดังหรือฉีดน้ำเพื่อป้องกันตัว: หากสุนัขเข้ามาใกล้และแสดงท่าทีก้าวร้าว สามารถใช้น้ำอุณหภูมิปกติฉีดใส่ หรือทำเสียงดังเพื่อขับไล่ โดย ห้ามทำร้ายร่างกายสุนัข เนื่องจากอาจเข้าข่ายความผิดตาม พ.ร.บ. ป้องกันการทารุณกรรมและการจัดสวัสดิภาพสัตว์ฯ
หมายเหตุ: หากโชคร้ายถูกสุนัขจรจัดกัด ควรรีบล้างแผลให้สะอาดด้วยน้ำและสบู่ และรีบไปพบแพทย์เพื่อฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าทันที
แนะนำ 4 มูลนิธิและสถานสงเคราะห์ที่รับดูแลหมาจรจัด
การรับเลี้ยงสุนัขจรจัด (Adoption) ถือเป็นการมอบชีวิตใหม่และช่วยลดจำนวนสุนัขไร้บ้านได้อย่างยั่งยืน หรือหากคุณไม่สะดวกรับเลี้ยง การสนับสนุนผ่านการบริจาคก็เป็นสิ่งสำคัญเช่นกัน
- Soi Dog Foundation (มูลนิธิเพื่อสุนัขในซอย): องค์กรระดับนานาชาติในภูเก็ตและ กทม. ที่เน้นการทำหมัน ฉีดวัคซีน และหาบ้านใหม่ให้สุนัขจรจัด
- มูลนิธิบ้านสงเคราะห์สัตว์พิการ (ปากเกร็ด): รับดูแลสุนัขและแมวพิการ เจ็บป่วย หรือถูกทอดทิ้ง โดยมีคลินิกดูแลอย่างเป็นระบบ
- The Man That Rescues Dogs (ชลบุรี): ศูนย์พักพิงที่โดดเด่นในการดูแลสุนัขพิการให้กลับมาวิ่งได้ด้วยวีลแชร์
- บ้านนางฟ้าของสัตว์จร (สระบุรี): พื้นที่อุปการะสุนัขหลายพันตัวที่พึ่งพาเงินบริจาคเป็นหลัก
แนะนำการช่วยเหลือ: ทุกมูลนิธิมีค่าใช้จ่ายมหาศาลในการดูแลสุนัขในศูนย์พักพิง หากคุณต้องการเป็นส่วนหนึ่งในการช่วยเหลือ การบริจาคทุนทรัพย์ หรือบริจาคอาหารสุนัขที่มีโภชนาการครบถ้วน ได้มาตรฐาน และเหมาะสมกับสุนัขทุกช่วงวัย ก็เป็นอีกหนึ่งช่องทางที่ช่วยต่อลมหายใจให้สุนัขจรจัดได้รับสารอาหารที่เพียงพอและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
บทสรุป
ปัญหาหมาจรจัดเป็นปัญหาระดับโครงสร้างที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐในการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง และภาคประชาชนในการเลี้ยงสัตว์อย่างมีความรับผิดชอบ การแก้ปัญหาที่เห็นผลที่สุดไม่ใช่การทำร้ายหรือกวาดล้าง แต่คือการฉีดวัคซีน ทำหมัน และให้โอกาสพวกเขามีบ้านใหม่ หากพบสุนัขป่วยหรือต้องการคำปรึกษาด้านการจัดการสัตว์จรจัดในชุมชน ควรประสานงานกับปศุสัตว์ในพื้นที่หรือสัตวแพทย์เพื่อดำเนินการอย่างถูกวิธีและปลอดภัยที่สุด
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับหมาจร
Q1: แจ้งหน่วยงานไหน หากพบหมาจรจัดสร้างความเดือดร้อน?
A: หากอยู่ใน กทม. สามารถแจ้งศูนย์ควบคุมสุนัขจรจัด กรุงเทพมหานคร (ประเวศ) เพื่อให้เจ้าหน้าที่เข้ามาตรวจสอบโรค ทำหมัน และหาบ้านใหม่ หรือประสานงานมูลนิธิและหน่วยกู้ภัยในพื้นที่
Q2: การนำสุนัขไปปล่อยวัด ผิดกฎหมายหรือไม่?
A: ผิดกฎหมายอย่างชัดเจน การนำสัตว์เลี้ยงไปทิ้งถือเป็นการทารุณกรรมสัตว์ทางอ้อม และสร้างภาระให้ชุมชน สุนัขบ้านมักเอาตัวรอดไม่ได้และอาจถูกสุนัขเจ้าถิ่นกัด
Q3: สุนัขชุมชน (Community Dog) คืออะไร?
A: คือสุนัขจรจัดที่ได้รับการยอมรับจากคนในชุมชน โดยมีอาสาสมัครในพื้นที่ช่วยกันดูแลเรื่องอาหาร การฉีดวัคซีน และพาไปทำหมัน ซึ่งเป็นทางออกที่ช่วยให้สุนัขและคนอยู่ร่วมกันได้โดยไม่ต้องผลักภาระให้สถานสงเคราะห์
เอกสารอ้างอิง
- กรมควบคุมโรค. (2566). สคร.9 เตือน หากถูกสุนัขกัดรีบล้างแผลให้สะอาดและฉีดวัคซีนป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าให้ครบทุกเข็ม. ddc.moph.go.th.
- กรมปศุสัตว์. (2563). อธิบดีกรมปศุสัตว์ ให้สัมภาษณ์ประเด็นโครงการสุนัขชุมชนเพื่อการแก้ปัญหาสุนัขจรจัดอย่างยั่งยืน. dld.go.th.
- กรุงเทพธุรกิจ. (2568). รวมทุกข้อสงสัย กฎหมายสัตว์เลี้ยง กทม. ‘รีบฝังชิป-จดแจ้ง’ มีผล 10 ม.ค. 69.
- กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. (2557). พระราชบัญญัติป้องกันการทารุณกรรมและการจัดสวัสดิภาพสัตว์ พ.ศ. 2557.
- Sanook. (2561). ถ้าเจอ หมาวิ่งไล่กัด ควรทำอย่างไร ถึงจะรอดพ้นคมเขี้ยวของมันได้. sanook.com.
- SC Asset. (2567). แนะนำ 13 พิกัดรับเลี้ยงสุนัขฟรี ช่วยเหลือสุนัขไร้บ้านหมาจร. scasset.com.
บทความน่าสนใจ
สุนัขไทยบางแก้ว (Thai Bangkaew Dog) เป็นสุนัขไทยขนาดกลางที่มีลักษณะเด่นทั้งขนสองชั้น หูตั้ง และหางเป็นพวง ในด้านนิสัยมักมีความตื่นตัว ฉลาด ซื่อสัตย์ และเฝ้าระวังสิ่งรอบตัว จึงอาจดูระมัดระวังเมื่อพบคนที่ไม่คุ้นเคย อย่างไรก็ตาม ไม่ควรเหมารวมว่าสุนัขบางแก้วทุกตัวจะ “ดุ” เพราะพฤติกรรมของสุนัขแต่ละตัวอาจแตกต่างกันตามพันธุกรรม ประสบการณ์ การเข้าสังคม การฝึก และสภาพแวดล้อม สำหรับคนที่กำลังสนใจเลี้ยงบางแก้ว การทำความเข้าใจธรรมชาติของสายพันธุ์ตั้งแต่ต้นจะช่วยให้วางแผนเรื่องพื้นที่ การฝึก การทำกิจกรรม การดูแลขน และอาหารได้เหมาะสมมากขึ้น หมายเหตุ: บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อการดูแลสุนัขทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจ การวินิจฉัย หรือการรักษาจากสัตวแพทย์ หากสุนัขมีอาการผิดปกติทางร่างกาย พฤติกรรมเปลี่ยนไปจากเดิมอย่างชัดเจน หรือมีพฤติกรรมที่อาจก่อให้เกิดอันตรายต่อคนหรือสัตว์อื่น ควรปรึกษาสัตวแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรมสุนัข สารบัญเนื้อหา สุนัขบางแก้วคืออะไร? มีต้นกำเนิดจากที่ไหน ลักษณะของสุนัขบางแก้วเป็นอย่างไร นิสัยสุนัขบางแก้วเป็นอย่างไร? บางแก้วดุไหม? บางแก้วเหมาะกับใคร? วิธีเลี้ยงและฝึกบางแก้วให้เข้าส […]
ไทยหลังอาน (Thai Ridgeback Dog) เป็นสุนัขพันธุ์พื้นเมืองของประเทศไทย ขนาดปานกลาง รูปร่างแข็งแรง ขนสั้น และมีจุดเด่นคือแนวขนบริเวณหลังที่ขึ้นย้อนทิศจากขนส่วนอื่นจนเกิดเป็น “อาน” โดยทั่วไปมีลักษณะกระฉับกระเฉง ตื่นตัว และสามารถผูกพันกับคนในครอบครัวได้ดี สำหรับคนที่กำลังสนใจเลี้ยงไทยหลังอาน สิ่งสำคัญไม่ใช่แค่รู้ว่าสุนัขสายพันธุ์นี้หน้าตาเป็นอย่างไร แต่ควรเข้าใจเรื่องการฝึก การเข้าสังคม การใช้พลังงาน อาหาร และสุขภาพด้วย เพราะแม้จะเป็นสายพันธุ์เดียวกัน พฤติกรรมและความต้องการของสุนัขแต่ละตัวก็อาจแตกต่างกันได้ สารบัญเนื้อหา ข้อมูลไทยหลังอานแบบสรุป ประวัติและถิ่นกำเนิดของไทยหลังอาน ลักษณะของสุนัขไทยหลังอาน ไทยหลังอานมีนิสัยอย่างไร? ไทยหลังอานดุไหม? ก่อนเลี้ยงไทยหลังอาน ควรพิจารณาอะไรบ้าง? วิธีเลี้ยงไทยหลังอานให้เหมาะสม อาหารสำหรับไทยหลังอานควรเลือกอย่างไร? สุขภาพของไทยหลังอาน มีเรื่องอะไรที่ควรรู้? ไทยหลังอานแท้ดูอย่างไร? ก่อนรับลูกสุนัขไทยหลังอานมาเลี้ยง ควรเช็กอะไรบ้าง? ไทยหลังอานเลี้ยงกับเด็กได้ไหม? สรุป ไทยหลังอานเหมาะกับการเลี้ยงแบบไหน? คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับไทยหลังอาน References ข้อมูลไท […]
เมื่อสังเกตว่า แมวท้องป่องหรือหน้าท้องใหญ่ขึ้นกว่าปกติ หลายคนอาจนึกถึงเรื่องอ้วน พยาธิ หรือการตั้งท้องเป็นอันดับแรก แต่ความจริงแล้วลักษณะท้องโตสามารถเกิดได้จากหลายสาเหตุ ตั้งแต่ท้องที่ดูเต็มหลังอาหาร ปัญหาการขับถ่าย น้ำหนักเกิน ไปจนถึงการมีของเหลวหรือความผิดปกติภายในช่องท้อง เพราะฉะนั้น การดูเพียงว่าพุง “ป่องหรือไม่ป่อง” ยังไม่เพียงพอที่จะบอกว่าแมวเป็นอะไร สิ่งสำคัญคือสังเกตว่า ท้องเริ่มใหญ่ตั้งแต่เมื่อไร โตขึ้นเร็วแค่ไหน น้ำหนักเปลี่ยนหรือไม่ และมีอาการอื่นร่วมด้วยหรือเปล่า เพื่อช่วยประเมินว่าควรติดตามอาการหรือควรพาไปพบสัตวแพทย์ หมายเหตุ: บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อให้ข้อมูลสำหรับการสังเกตเบื้องต้น ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยจากสัตวแพทย์ได้ หากแมวมีอาการผิดปกติชัดเจนหรือหน้าท้องโตขึ้นต่อเนื่อง ควรได้รับการตรวจเพื่อหาสาเหตุที่เหมาะสม สารบัญเนื้อหา แมวท้องป่องคืออะไร? 7 สาเหตุที่อาจทำให้แมวท้องป่อง อ้วน ตั้งท้อง พยาธิ หรือท้องอืด สังเกตต่างกันอย่างไร? แมวท้องป่องแต่ผอม ต้องสังเกตอะไรเพิ่ม? แมวท้องป่องแบบไหนควรพาไปพบสัตวแพทย์? ก่อนพาแมวไปตรวจ ควรสังเกตข้อมูลอะไรบ้าง? สัตวแพทย์อาจตรวจอะไรเม […]
