แมวคลอดลูกต้องทำอย่างไร? เช็กอาการก่อนคลอด วิธีช่วย และการดูแลหลังคลอด

แมวส่วนใหญ่สามารถคลอดลูกได้เองตามธรรมชาติหลังจากตั้งท้องประมาณ 63–65 วัน โดยสังเกตอาการใกล้คลอดได้จากการที่แม่แมวเริ่มกระสับกระส่าย ร้องหาสถานที่เงียบสงบ และข่วนพื้นเพื่อเตรียมรัง เจ้าของควรเตรียมสถานที่ให้พร้อม วางน้ำสะอาดไว้ใกล้ๆ เฝ้าสังเกตจากระยะห่าง และหลีกเลี่ยงการรบกวนโดยไม่จำเป็น

ตามปกติแล้วลูกแมวจะทยอยคลอดออกมาทุกๆ 10–60 นาที แต่หากเกิดภาวะคลอดยาก เช่น สังเกตเห็นของเหลวไหลออกมาแล้วเกิน 2 ชั่วโมงแต่ยังไม่คลอด แม่แมวเบ่งต่อเนื่องแต่ไม่มีลูกออกมา มีลูกติดบริเวณช่องคลอด มีเลือดออกมาก อ่อนแรง หรือมีของเหลวมีกลิ่นเหม็น ควรรีบพาไปพบสัตวแพทย์ทันที

แมวตั้งท้องกี่วันจึงคลอดลูก

แมวมีระยะเวลาตั้งท้องเฉลี่ยประมาณ 63–65 วัน (ประมาณ 2 เดือน หรือ 9 สัปดาห์) โดยอาจคลาดเคลื่อนได้เล็กน้อยขึ้นอยู่กับวันผสมพันธุ์ สุขภาพของแม่แมว และจำนวนลูกในครรภ์

ข้อควรระวังและการดูแล:

• หากไม่ทราบกำหนดคลอดที่แน่นอน ควรพาแม่แมวไปพบสัตวแพทย์เพื่อตรวจเช็กอายุครรภ์ นับจำนวนลูก และประเมินความพร้อมก่อนคลอด
• ห้ามคลำ กด หรือนวดท้องแม่แมวด้วยตัวเองเด็ดขาด เพราะอาจทำให้แม่แมวเจ็บและเป็นอันตรายต่อลูกในครรภ์ได้

อาการแมวใกล้คลอด

อาการก่อนคลอดของแมวแต่ละตัวอาจแตกต่างกัน แต่สิ่งที่พบได้บ่อย ได้แก่

• เริ่มหาที่เงียบ ทำรัง หรือหลบซ่อน
• กระสับกระส่าย เดินไปมา ร้องหรือหอบมากขึ้น
• เลียบริเวณท้องและอวัยวะเพศบ่อย
• กินอาหารลดลงหรือหยุดกิน
• เต้านมและหัวนมขยาย
• มีมูกใสหรือของเหลวออกจากช่องคลอดเล็กน้อย

แม่แมวบางตัวอาจติดเจ้าของมากขึ้น ขณะที่บางตัวต้องการอยู่ตามลำพัง จึงควรจัดพื้นที่ปลอดภัยและลดสิ่งรบกวน หากแม่แมวไม่ยอมกินอาหาร ร่วมกับอาการซึม อาเจียน หรืออ่อนแรง ควรปรึกษาสัตวแพทย์

สรุปอาการแมวใกล้คลอดตามช่วงเวลา

ช่วงเวลาโดยประมาณ	อาการที่อาจพบ	สิ่งที่ควรทำ
1–2 สัปดาห์ก่อนคลอด	ท้องใหญ่ เต้านมขยาย เริ่มหาที่สงบ	เตรียมรังและอุปกรณ์
1–3 วันก่อนคลอด	ทำรัง หลบซ่อน กระสับกระส่าย	ลดเสียงและสิ่งรบกวน
12–24 ชั่วโมงก่อนคลอด	กินน้อยลง เลียตัว หอบ เดินไปมา	เฝ้าสังเกตและจดเวลา
เริ่มคลอด	ท้องหดตัว เบ่ง มีถุงน้ำหรือของเหลว	อยู่ใกล้เพื่อเฝ้าดู แต่ไม่รบกวน
หลังลูกคลอด	แม่เลียลูก กัดสายสะดือ ลูกเริ่มดูดนม	เช็กการหายใจและความอบอุ่น

การเตรียมรังคลอดให้แม่แมว

รังคลอดควรอยู่ในบริเวณที่เงียบ อบอุ่น แห้ง ไม่มีลมโกรก และแยกจากสัตว์ตัวอื่นหรือบริเวณที่มีคนเดินผ่านบ่อย

ลักษณะรังที่เหมาะสม ได้แก่

• มีพื้นที่พอให้แม่แมวนอนตะแคงและให้นม
• ขอบสูงพอป้องกันลูกแมวคลานออก
• แม่แมวเข้าออกได้สะดวก
• ปูด้วยผ้าสะอาดหรือแผ่นรองซับ
• ทำความสะอาดและเปลี่ยนผ้ารองได้ง่าย

อุปกรณ์ที่ควรเตรียม ได้แก่

• กล่องหรือคอกคลอด
• ผ้าสะอาดและแผ่นรองซับ
• ถุงมือสะอาด
• เครื่องชั่งดิจิทัล
• สมุดจดเวลาและน้ำหนัก
• กรงเดินทาง
• เบอร์สัตวแพทย์และโรงพยาบาลสัตว์ฉุกเฉิน

หากใช้แหล่งให้ความร้อน ควรให้ความร้อนเพียงบางส่วนของกล่อง และไม่ให้สัมผัสตัวลูกแมวโดยตรง

ขั้นตอนการคลอดลูกของแมว

ระยะที่ 1 เริ่มเจ็บท้องและปากมดลูกเปิด

แม่แมวอาจทำรัง กระสับกระส่าย ไม่กินอาหาร หอบ ตัวสั่น หรือเลียอวัยวะเพศบ่อย โดยยังไม่เห็นการเบ่งท้องชัดเจน ระยะนี้อาจใช้เวลาประมาณ 12–24 ชั่วโมง

ระยะที่ 2 แม่แมวเริ่มเบ่ง

เมื่อเริ่มคลอดจะเห็นหน้าท้องหดตัวเป็นจังหวะ แม่แมวจะเบ่งและอาจเห็นถุงน้ำคร่ำบริเวณช่องคลอด

หลังลูกคลอด โดยปกติแม่แมวจะ

• เปิดถุงน้ำคร่ำและเลียลูก
• กัดสายสะดือ
• ดันลูกเข้าใกล้เต้านม

เจ้าของควรเฝ้าดูและเข้าไปช่วยเฉพาะเมื่อแม่แมวไม่ตอบสนองหรือลูกแมวอยู่ในอันตราย

ระยะที่ 3 รกถูกขับออก

ตามธรรมชาติ รกจะหลุดตามออกมาหลังจากลูกแมวแต่ละตัวคลอด แม่แมวมักจะกินรกเข้าไปเอง ซึ่งหากกินมากเกินไปอาจทำให้เกิดอาการอาเจียนหรือท้องเสียได้

ข้อควรระวัง:

• เจ้าของควรสังเกตและจดจำนวนลูกแมวควบคู่กับจำนวนรกที่ขับออกมา
• ไม่ควรใช้การนับจำนวนรกเพียงอย่างเดียวในการตัดสินว่ามีรกค้างในท้องหรือไม่ เพราะแม่แมวอาจจะกินรกบางชิ้นไปก่อนที่เจ้าของจะสังเกตเห็น

ระยะเวลาแมวคลอดลูก

การคลอดลูกแมวทั้งหมดมักใช้เวลา หลายชั่วโมง โดยระยะเวลาจะขึ้นอยู่กับจำนวนลูกแมว อายุ สุขภาพ และประสบการณ์ของแม่แมวแต่ละตัว

พฤติกรรมระหว่างคลอดที่พบได้

• แม่แมวอาจหยุดพักระหว่างการเบ่งคลอดลูกแต่ละตัว เพื่อเลียทำความสะอาดตัวลูก ให้นม หรือพักเอาแรง
• หากแม่แมวยังดูสงบ ไม่มีอาการอ่อนแรง และไม่มีสิ่งผิดปกติ เจ้าของสามารถเฝ้าสังเกตอาการต่อไปได้

สัญญาณเตือนที่ต้องพบแพทย์ทันที

• แม่แมวเบ่งท้องอย่างรุนแรงต่อเนื่องแต่ไม่มีลูกแมวคลอดออกมา
• ทราบว่ายังมีลูกเหลืออยู่ในท้อง แต่แม่แมวหยุดคลอดร่วมกับมีอาการซึม แสดงอาการเจ็บปวด หรือมีของเหลวผิดปกติไหลออกมา

สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำระหว่างแมวคลอด

สิ่งที่ควรทำ

• เฝ้าสังเกตจากระยะห่าง
• จดเวลาเริ่มเบ่งและเวลาคลอดของลูกแต่ละตัว
• เช็กว่าลูกหายใจ เคลื่อนไหว และได้เข้าใกล้เต้านม
• สังเกตว่าแม่เปิดถุงน้ำคร่ำและเลียลูกหรือไม่
• เตรียมกรงและเบอร์โรงพยาบาลสัตว์ไว้ใกล้ตัว

สิ่งที่ไม่ควรทำ

• ไม่ดึงลูกแมวออกแรง ๆ
• ไม่นวดหรือบีบท้องแม่แมว
• ไม่สอดนิ้วหรืออุปกรณ์เข้าไปในช่องคลอด
• ไม่จับหรือย้ายลูกบ่อย
• ไม่ย้ายรังระหว่างกำลังคลอด
• ไม่ให้ยาออกซิโทซิน แคลเซียม หรือยาคนเอง

ยากระตุ้นการคลอดต้องใช้ภายใต้การประเมินของสัตวแพทย์เท่านั้น เพราะหากมีลูกติดหรืออยู่ในท่าผิดปกติ อาจเป็นอันตรายต่อแม่และลูกได้

แม่แมวไม่ฉีกถุงน้ำคร่ำ ต้องทำอย่างไร

หากแม่แมวไม่เปิดถุงน้ำคร่ำหรือไม่สนใจลูก เจ้าของอาจช่วยเบื้องต้นได้ดังนี้

1. ใช้มือสะอาดเปิดถุงบริเวณใบหน้าอย่างระมัดระวัง
2. เช็ดของเหลวบริเวณจมูกและปากด้วยผ้าสะอาด
3. ใช้ผ้าแห้งถูตัวลูกเบา ๆ เพื่อกระตุ้นการหายใจ
4. รักษาความอบอุ่น
5. เมื่อลูกหายใจดีแล้ว ให้นำกลับเข้าใกล้แม่และเต้านม
6. หากลูกไม่หายใจ ตัวเขียว หรือไม่ตอบสนอง ให้ติดต่อสัตวแพทย์ทันที

ไม่ควรเหวี่ยงลูกแมวเพื่อไล่ของเหลว เพราะอาจทำให้สมองและอวัยวะภายในบาดเจ็บ

สัญญาณแมวคลอดยากที่ต้องพบสัตวแพทย์

ควรรีบติดต่อสัตวแพทย์หากพบอาการต่อไปนี้

• เบ่งแรงต่อเนื่องแต่ไม่มีลูกออกมา
• เห็นลูกแมวติดอยู่บริเวณช่องคลอด
• แม่แมวหมดแรง ล้ม หรือไม่ตอบสนอง
• มีเลือดสดออกมาก
• ของเหลวมีกลิ่นเหม็นหรือมีหนอง
• ระยะเตรียมคลอดเกิน 24 ชั่วโมงโดยไม่คืบหน้า
• ลูกหลายตัวเกิดมาอ่อนแรงหรือเสียชีวิต
• ทราบว่ายังมีลูกอยู่ แต่แม่หยุดคลอดและมีอาการผิดปกติ
• แม่แมวมีไข้ ตัวสั่น หรือชัก

ไม่ควรรอดูอาการหรือพยายามช่วยคลอดเอง เพราะอาจต้องได้รับยา การช่วยคลอด หรือการผ่าตัดโดยสัตวแพทย์

3 วิธีดูแลแม่แมวหลังคลอด

1. จัดพื้นที่ให้สงบและสะอาด

ควรลดเสียง คน และสัตว์ตัวอื่นรอบรัง เพื่อไม่ให้แม่แมวเครียดหรือคาบลูกไปซ่อน รวมถึงเปลี่ยนผ้ารองเมื่อเปียกหรือสกปรก และรักษาพื้นที่ให้แห้ง อบอุ่น และไม่มีลมโกรก

2. เตรียมอาหารและน้ำใกล้รัง

ควรวางอาหารและน้ำสะอาดไว้ใกล้ๆ รังคลอด เพื่อให้แม่แมวสามารถกินและดื่มได้สะดวกโดยไม่ต้องทิ้งลูกไปไหนไกล

วิธีทำ

• เลือกอาหารที่มีสารอาหารครบถ้วน ให้พลังงานและโปรตีนสูงที่เหมาะสมกับแม่แมวช่วงให้นม โดยแบ่งเป็นมื้อเล็กๆ หลายมื้อหรือตั้งทิ้งไว้ให้กินได้ตลอดวัน
• หากจำเป็นต้องเปลี่ยนอาหารแมว ควรค่อยๆ ปรับผสมสัดส่วนทีละน้อยเพื่อลดความเสี่ยงในการเกิดอาการท้องเสีย
• หลีกเลี่ยงการซื้อแคลเซียม วิตามิน หรืออาหารเสริมอื่นๆ มาให้แม่แมวกินเองโดยไม่ได้รับคำแนะนำจากสัตวแพทย์

3. ตรวจเต้านมและอาการผิดปกติ

ควรสังเกตว่าเต้านมมีอาการบวม แดง ร้อน แข็ง เจ็บ หรือมีเลือดและหนองหรือไม่ รวมถึงดูว่าแม่แมวยอมให้ลูกดูดนมหรือไม่

ควรพาแม่แมวไปพบสัตวแพทย์หากพบว่า

• มีไข้ ซึม หรือไม่กินอาหาร
• อาเจียนหรือปวดท้อง
• ไม่สนใจลูก
• มีเลือดออกมาก
• ของเหลวมีกลิ่นเหม็น
• หอบ เดินแข็ง ตัวสั่น หรือชัก

อาการเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับมดลูกอักเสบ รกค้าง เต้านมอักเสบ หรือภาวะแคลเซียมต่ำ

3 วิธีดูแลลูกแมวแรกเกิด

1. เช็กการหายใจและความอบอุ่น

ลูกแมวที่แข็งแรงควรเคลื่อนไหว ส่งเสียง และคลานหาเต้านม หากลูกตัวเย็น ไม่เคลื่อนไหว หรืออ่อนแรง ควรเพิ่มความอบอุ่นอย่างค่อยเป็นค่อยไปและติดต่อสัตวแพทย์ ไม่ควรป้อนนมทันทีเมื่อลูกแมวยังตัวเย็นมาก เพราะระบบย่อยอาหารอาจทำงานได้ไม่ดี

2. เช็กว่าลูกทุกตัวได้ดูดนม

ควรสังเกตว่าลูกเกาะหัวนมได้ มีจังหวะดูด และนอนสงบหลังดูดนม

สัญญาณที่ควรเฝ้าระวัง ได้แก่

• ร้องต่อเนื่อง
• ไม่ยอมดูดนม
• คลานแยกจากกลุ่ม
• ตัวเย็นหรืออ่อนแรง

3. ชั่งน้ำหนักทุกวัน

ควรชั่งน้ำหนักลูกแมวในเวลาใกล้เคียงกันทุกวัน และบันทึกแยกแต่ละตัว หากน้ำหนักไม่เพิ่มหรือลดลงหลัง 24 ชั่วโมงแรก ควรปรึกษาสัตวแพทย์ เพราะอาจเกิดจากกินนมไม่พอ ตัวเย็น การติดเชื้อ หรือความผิดปกติแต่กำเนิด

แม่แมวไม่เลี้ยงลูก ต้องทำอย่างไร

แม่แมวอาจไม่เลี้ยงลูกเพราะเครียด อ่อนแรง เจ็บป่วย ไม่มีน้ำนม หรือไม่มีประสบการณ์

แนวทางเบื้องต้น ได้แก่

• ลดคน สัตว์ตัวอื่น และเสียงรบกวนรอบรัง
• จัดพื้นที่ให้เงียบ อบอุ่น และสะอาด
• ตรวจว่าแม่แมวมีไข้ ซึม หรือเจ็บเต้านมหรือไม่
• ช่วยจัดลูกเข้าใกล้เต้านม
• รักษาความอบอุ่นของลูก
• ติดต่อสัตวแพทย์หากลูกไม่ดูดนมหรือแม่ไม่ยอมให้นม

หากจำเป็นต้องป้อนนม ควรใช้นมทดแทนสำหรับลูกแมวโดยเฉพาะ ไม่ควรใช้นมวัวเป็นอาหารหลัก เพราะอาจทำให้ท้องเสียและได้รับสารอาหารไม่เหมาะสม

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับแมวคลอดลูก

แมวคลอดลูกครั้งละกี่ตัว

จำนวนลูกแตกต่างกันตามอายุ สายพันธุ์ สุขภาพ และจำนวนครั้งที่เคยตั้งท้อง ไม่ควรประเมินจากขนาดท้องเพียงอย่างเดียว ควรให้สัตวแพทย์ตรวจเพื่อประเมินจำนวนลูก

แมวคลอดลูกห่างกันกี่นาที

ระยะห่างอาจเริ่มจากไม่กี่นาทีไปจนถึงนานกว่านั้น แม่แมวบางตัวอาจหยุดพักชั่วคราวได้ หากยังสงบและไม่มีอาการผิดปกติอาจเฝ้าสังเกตต่อ แต่หากเบ่งแรงหรืออ่อนแรงควรติดต่อสัตวแพทย์

ต้องช่วยแมวคลอดลูกหรือไม่

โดยทั่วไปไม่จำเป็น เจ้าของควรช่วยเฉพาะเมื่อแม่ไม่เปิดถุงน้ำคร่ำ ลูกไม่หายใจ หรือมีภาวะฉุกเฉิน และควรปฏิบัติตามคำแนะนำของสัตวแพทย์

แมวคลอดลูกแล้วมีเลือดออกปกติไหม

อาจพบของเหลวสีแดงเข้มหรือคล้ำในปริมาณไม่มากได้ แต่หากเป็นเลือดสดจำนวนมาก ไหลต่อเนื่อง มีกลิ่นเหม็น หรือแม่แมวซึม ถือว่าผิดปกติ

จับลูกแมวแรกเกิดได้ไหม

จับได้เมื่อจำเป็น เช่น ตรวจการหายใจ ชั่งน้ำหนัก หรือช่วยกรณีฉุกเฉิน ควรล้างมือ จับเบา ๆ และไม่แยกลูกออกจากแม่นานเกินไป

แม่แมวหลังคลอดอาบน้ำได้ไหม

ไม่ควรรีบอาบน้ำ เพราะอาจทำให้แม่แมวเครียดและตัวเย็น ควรใช้ผ้าชุบน้ำอุ่นเช็ดเฉพาะบริเวณที่สกปรกแทน

ลูกแมวไม่ดูดนมต้องทำอย่างไร

ควรตรวจว่าลูกตัวอุ่น หายใจดี และเกาะหัวนมได้หรือไม่ หากยังไม่ดูด ตัวเย็น ร้องต่อเนื่อง หรืออ่อนแรง ควรรีบติดต่อสัตวแพทย์

เอกสารอ้างอิง

1. Merck Veterinary Manual. Labor, Delivery, and Postpartum Care in Bitches and Queens. ข้อมูลเกี่ยวกับระยะการคลอด ภาวะคลอดยาก การดูแลหลังคลอด น้ำคาวปลา และการติดตามน้ำหนักลูกแมว
   https://www.merckvetmanual.com/management-and-nutrition/management-of-reproduction-dogs-and-cats/labor-delivery-and-postpartum-care-in-bitches-and-queens
2. Merck Veterinary Manual. Management of Reproduction of Cats. ข้อมูลเกี่ยวกับระยะตั้งท้อง อาการก่อนคลอด ขั้นตอนการคลอด และระยะห่างระหว่างการคลอดลูกแมว
   https://www.merckvetmanual.com/cat-owners/reproductive-disorders-of-cats/management-of-reproduction-of-cats
3. Merck Veterinary Manual. Reproductive Disorders of Female Cats. ข้อมูลเกี่ยวกับสัญญาณภาวะคลอดยาก การตรวจวินิจฉัย และกรณีที่อาจต้องผ่าคลอด
   https://www.merckvetmanual.com/cat-owners/reproductive-disorders-of-cats/reproductive-disorders-of-female-cats
4. Merck Veterinary Manual. Periparturient Problems in Bitches and Queens. ข้อมูลเกี่ยวกับรกค้าง มดลูกอักเสบ ของเหลวหลังคลอด และการดูแลแม่แมวในช่วงคลอด
   https://www.merckvetmanual.com/management-and-nutrition/management-of-reproduction-dogs-and-cats/periparturient-problems-in-bitches-and-queens
5. VCA Animal Hospitals. Pregnancy and Parturition in Cats. ข้อมูลเกี่ยวกับระยะตั้งท้อง การเตรียมรัง ขั้นตอนการคลอด การช่วยลูกแมวแรกเกิด และภาวะแทรกซ้อนหลังคลอด
   https://vcahospitals.com/know-your-pet/pregnancy-and-parturition-in-cats